Het Openluchtmuseum Ootmarsum is een museumpark met authentieke gebouwen en gebouwtjes, compleet met inventaris en gebruiksvoorwerpen. Het museum geeft een beeld van het leven op het platteland en de bestuurlijke verhoudingen in het verleden. Er zijn 17 gebouwen en gebouwtjes met ieder z’n eigen inventaris en eigen verhaal. De gebouwen en collecties zijn niet op zichzelf staand maar vertellen een samenhangend beeld van het leven in het Twente van vroeger.

We laten ze hieronder de revue passeren in dezelfde volgorde als de looproute, die je in het echt kunt volgen wanneer je een belevenistocht naar het leven van toen gaat maken tijdens je bezoek aan het  “Land van heeren en boeren”  in Ootmarsum.

1. De Commanderie Ootmarsum  - het Molenhuisje - 

Het entreegebouw is het laatste restant van de roemruchte Commanderie van Ootmarsum, een bezit van de Ridderlijke Duitse Orde. In de omgeving stond het kasteel dat verdwenen is en waar tot 1639 kruisridders leefden.  

2. De Hofmeier van Beverforde  - de stadsboerderij Eppink -   

In deze boerderij is een heel bijzondere collectie te beleven. Het zijn delen van de inventaris van het woonhuis van de laatste Hofmeier van Beverforde. De hofmeier beheerde in opdracht van de bisschop van Utrecht vele landerijen en woonde in het Hofmeierhuis in Ootmarsum. De collectie bevat een bibliotheek, uurwerken, meubels, schriftstukken, schilderijen, schatkist, aktes en documenten.

3. Dieren om van te leven  - de veeschuur  met kleinvee - 

Op een kleine boerderij werd ook kleinvee gehouden voor eigen gebruik. Kippen, een geit, schapen, konijnen etc. 

Net als vroeger vindt in de veeschuur het kleinvee onderdak en is er een weide.    

4. Vervoeren en opslaan  - de wagenschuur -   

De boer van vroeger zorgde zelf voor zijn transport. Voor het vervoer van de landbouwproducten waren er wagens en voor het eigen transport werd een koets gebruikt. Hoe welvarender de boer was des te luxer was de koets. 

5. Wonen in een open huis  - de boerderij  “Het Los Hoes” -   

In een kleine boerderij leefden honderd jaar geleden de boer en zijn gezin samen met het vee. Typisch is de ronde boogdeur “de niendeur”, waardoor de boer een wagen met hooi naar binnen kon rijden. De deuren werden gescheiden door de “stiepel” een middenpaal die verwijderd kan worden. De top van de gevel wordt gesierd door een gevelteken. Dit zijn vaak Germaanse tekens om de boze geesten af te weren. Het Los Hoes is een gebouw dat is opgebouwd uit losse gebinten en bevat een authentieke inventaris en gebruiksvoorwerpen die de boer van toen in het dagelijkse leven nodig had. De inventaris bestaat uit een vuurplaats, bedsteden, dekenkisten, een broodkast, een gevulde linnenkast, een klok, fraaie borden, attributen om melk te karnen, attributen voor de huishouding zoals ketels, braadpannen etc., een spinnewiel en weefgetouw om stoffen te maken en werktuigen om de oogst te bewerken zoals een wanne, hakselmes, zeis etc. Meestal vonden een of twee koeien en een varken een plek in de stal. Achter het los hoes bevindt zich de waterput met aker en zwengel. In de heemtuin werden groenten en kruiden verbouwd voor eigen gebruik.

6.  Je eigen brood  - de Bakspieker -   

In de bakspieker ofwel bakhuisje bakte de boerin haar eigen brood. De oven werd met hout gestookt. Het hout werd verzameld in takkenbossen en in de hakhoutopslag bij de boerderij. Regelmatig wordt hier de speciale 'Los Hoes Stoet' gebakken.

7. Een vroom vrouwtje  - het Klöpkeshoes -  

Een piepklein woonhuisje voor een alleenstaande vrouw. Vaak werd vroeger op het erf of direct aan de boerderij een onderkomen gebouwd voor een alleenstaand familielid. Het Klöpkeshoes is kompleet ingericht met bedstee, vuurplaats en meubilair. 

8. Het akkerburgstadje Ootmarsum  - de Hofkamer -

Dit gebouw stond aan de Markt in het centrum van Ootmarsum. De hofkamer, genoemd naar de Hof Ootmarsum, heeft een stadse uitstraling met een hoge schoorsteenmantel en authentieke kolomkachel. In het gebouw is de geschiedenis van de stad Ootmarsum en de Commanderie Ootmarsum in beeld gebracht door middel van een fraaie maquette. Ook zijn de originele gevelstenen van de verdwenen commanderiekapel tentoongesteld. Een documentaire geeft via het beeldscherm een beeld van de geschiedenis.

9. Gereedschap op eigen erf  - de wagenschuur/werkplaats - 

Tangen, hamers, klemmen, alle soorten gereedschap, een bascule, werktuigonderdelen, een werkbank, te repareren landbouwwerktuigen, een tractor: het is een collectie van materialen die de boer nodig heeft om van alles te repareren en zijn vele werktuigen te kunnen gebruiken op het land.

10. Ambachten van weleer  - de smidse en de wagenmakerij -

Een wagenmakerij waar de boer houten wagenwielen maakte met een energiebron die bestaat uit een Göbel, houten palen aan een as bevestigd waar een paard rondjes liep en via een aandrijfas een draaibank aandreef om hout te bewerken. In de smederij een smidsevuur dat met een blaasbalg wordt aangewakkerd en heel veel gereedschap en natuurlijk een aambeeld als ondergrond waarop het ijzer in de juiste vorm werd geslagen.

11. Landbewerken het hele jaar door  - de kapschuur met werktuigen -

Het paard was vroeger voor de boer belangrijk bij het bewerken van het land. Met het paard en verschillende werktuigen bewerkte de boer zijn land zoals bij het ploegen, zaaien en oogsten. Een hele collectie met landbouwwerktuigen staat in de kapschuur opgesteld. Op de infozuilen is af te lezen waar elke machine voor werd gebruikt. In totaal zijn er bijna 50 werktuigen te zien. 

12. De koelkast van vroeger  - de tuffelkelder -

Iets in de grond uitgegraven en in een heuveltje staat een klein gebouwtje waar aardappelen het hele jaar door bewaard konden worden doordat hier een lagere temperatuur was en de aardappels daardoor goed bleven.

13. Een keuterboertje had het niet breed  - het boerderijtje “De Heinenboer” -

Dit knusse boerderijtje is op deze plek herbouwd en is kompleet ingericht. Hier is te zien hoe een eenvoudige boerenfamilie aan het begin van de 19^e eeuw leefde. Het woon- en veegedeelte is gescheiden. In de kamer werd gewoond en gekookt. Een fornuis, klok, meubilair, serviesgoed etc ., is hier te vinden. In de spinkamer werd garen gesponnen en maakte de boerin de kleding. In de piepkleine slaapkamers staan bedden en een wieg en is beddengoed en ondergoed van toen te zien. De deel bevat stallen, een varkenskot en een WC met een tonnetje en een waskeukentje. Rondom het boerderijtje zijn allerlei voorwerpen te vinden zoals een slijpsteen om messen en gereedschap te slijpen, een duivenkooi, een drinktrog voor het vee, een waterput met aker en een boerentuintje met hortensia’s. Achter het boerderijtje bevindt zich een “appelhof”, een boomgaard waarin de appel- en peersoorten van vroeger groeien. 

14. Nijverheid vult potten honing  - de bijenstal -

Een nijver bijenvolk vliegt zomers af en aan om de honingraten te vullen met zoete honing. In dit gebouwtje staan verschillende bijenkorven waar evenzoveel bijenvolken zijn ondergebracht. De boer inspecteert regelmatig de korven en wanneer een honingraat vol is met honing wordt de honing “geslingerd”, bewerkt en in potten opgeslagen.

15. De Bisschoppelijke Hof Ootmarsum  - de schaapskooi -

Deze schaapskooi die in Duitsland in het plaatsje Wielen stond, is hier herbouwd en geeft een beeld van de bisschoppelijke Hof Ootmarsum. In de grote open ruimte staan informatiepanelen waarop je de geschiedenis en het ontstaan van de Bisschoppelijke hof kunt  bekijken. Van de 14^e tot de 17^e eeuw bezat de bisschop in de Hof Ootmarsum bijna 130  boerderijen. Veel van die boerderijen bestaan nog steeds. Er zijn fiets- en wandelroutes gemaakt langs 30 van deze boerderijen. In de schaapskooi is een expositie te vinden over de bewerking van vlas. Vlas is een gewas waarvan ook kleding gemaakt kan worden. Er is een expositie over de landbewerking en er is een bijzondere 3D viewer waar driedimensinaal het oogsten kan worden bekeken. 

16. Geloof gaf kracht  - het landkruis -

In het Twentse landschap is een landkruis nog steeds een vertrouwde en veel voorkomende verschijning. Zo’n plek is en was voor vele gelovigen een plek om te danken voor de oogst en kracht te vinden in het geloof.

17. Overpeinzingen  - Gasterij De Weemhof -

Gasterij De Weemhof is een herbouwd saksisch boerderijhuis waarin een restaurant is gevestigd. Het gebouw is opgebouwd uit gebinten waarvan de vakken ingevuld zijn met fraai metselwerk met figuren en symbolen. De topgevel wordt gesierd door een gevelteken. Vanaf de terrassen kijk je uit over het museumterrein. De Weemhof ligt op een historische plek direct aan de kasteelvijvers van de voormalige Commanderie Ootmarsum.

18. De Drost nodigt uit  - Museum Het Drostenhuis -

Het Drostenhuis is een aanvullende locatie in de binnenstad van Ootmarsum die de bezoekers van het Openluchtmuseum gratis kunnen bezoeken. Het Drostenhuis aan de Walsraat 1, is het patriciërshuis van de laatste Drost van Twente, Hendrik Knijpinga Cramer. In het huis bevinden zich stijlkamers in de empirestijl, schilderijen uit de 17^e eeuw, gebruiksvoorwerpen etc. Achter het Drostenhuis is een fraaie tuin in franse stijl aangelegd.

19. Golvend graan  - akkers op de essen - 

Tegen de helling van de Kuiperberg aan liggen de essen. Het zijn akkers waar nog steeds elk jaar rogge en tarwe verbouwd wordt door de boeren in de omgeving. De oogst wordt jaarlijks in de oogstmaand juli op authentieke wijze binnengehaald met materiaal van het openluchtmuseum.

20. De wind is m’n vrind  - Korenmolen Oude Hengel -  

Deze korenmolen aan de Oldenzaalsestraat is in restauratie en wordt volgend jaar opnieuw in gebruik gesteld. De boeren brachten het graan naar de molenaar en ontvingen het terug als meel waarvan brood werd gebakken.